ติดตั้งทุกอย่างบน MacBook Air M2

0.1เป้าหมายและสิ่งที่ต้องส่ง

หน้านี้ไม่มีอะไรต้องส่งอาจารย์ แต่ใบแลป 2 เขียนไว้ชัดว่า "สิ่งที่ควรเตรียมก่อนเข้าห้อง (หากไม่ได้เตรียมก่อนเข้าแล็ปจะโดนหักคะแนน)" ฉะนั้นถือว่าทุกข้อข้างล่างนี้คือของที่ต้อง "ส่ง" ให้ตัวเอง

0.2ภาพรวม — อะไรรันที่ไหน

ก่อนลงมือ ต้องเข้าใจก่อนว่าของ 5 ก้อนนั้นไม่ได้อยู่ที่เดียวกัน และ GNS3 ที่เห็นบนหน้าจอไม่ใช่ตัวที่รัน IOS — มันเป็นแค่หน้าจอ (GUI) ที่คุยกับ "server" อีกทีหนึ่ง เข้าใจภาพนี้แล้วเวลาพังจะรู้ทันทีว่าต้องไปแก้ตรงไหน

0.3ต่อ VPN KKU ก่อน (ถ้าใช้ server ของคณะ)

ใบแลป 1 เขียนหมายเหตุไว้บรรทัดแรกสุดเลยว่า "ในกรณีที่ใช้ Server KKU จำเป็นต้องเชื่อมต่อ VPN KKU ก่อน" — นี่คือขั้นที่คนลืมบ่อยที่สุด เพราะอาการเวลาลืมไม่ได้บอกว่า "ไม่ได้ต่อ VPN" แต่บอกว่า "Could not connect to server" ซึ่งชวนให้ไปนั่งแก้ที่ GNS3 แทน

1. ต่อ VPN KKU ก่อนเปิด GNS3 เสมอ — ไม่ใช่หลังจากนั้น ถ้าเปิด GNS3 ค้างไว้แล้วเพิ่งมาต่อ VPN ให้ปิด GNS3 แล้วเปิดใหม่
2. ทดสอบว่า VPN ติดจริง ด้วยการ ping IP ของ server จาก Terminal ก่อน — ถ้า ping ไม่ผ่าน อย่าเพิ่งไปแตะ GNS3
   [macOS Terminal]

   $ ping -c 3 <IP ของ GNS3 server ที่อาจารย์ให้>

3. ถ้าไม่ได้ใช้ server ของคณะ ให้ใช้ local server บนเครื่องตัวเอง — ข้ามขั้นตอน Remote server ทั้งหมดได้ (ใบแลปเขียนไว้ว่า "กรณีไม่ใช้ Remote servers ให้ข้ามการตั้งค่าขั้นตอนที่ 1–4 ได้เลย")

0.4ติดตั้ง GNS3 2.2.53 (.dmg)

ใบแลปย้ำว่า "ต้องใช้เวอร์ชั่น 2.2.53 จากหน้า release บน GitHub เท่านั้น" — อย่าโหลดจากหน้าเว็บ gns3.com เพราะจะได้เวอร์ชันใหม่กว่าที่โปรเจกต์ของเพื่อนเปิดไม่ขึ้น

1. เข้าหน้า release ของ GNS3 GUI เวอร์ชัน 2.2.53
   https://github.com/GNS3/gns3-gui/releases/tag/v2.2.53
2. ในส่วน Assets — เพื่อนที่ใช้ Windows โหลด GNS3-2.2.53-all-in-one.exe ส่วน Mac โหลด GNS3-2.2.53.dmg
3. เปิดไฟล์ .dmg แล้วลากไอคอน GNS3 ลงโฟลเดอร์ Applications (ใบแลปเขียนว่า "สามารถเลือกกด Next ตลอดหน้าการติดตั้งได้")
4. ครั้งแรกที่เปิด macOS จะเตือนว่ามาจากผู้พัฒนาที่ไม่ระบุตัวตน → ไปที่ System Settings → Privacy & Security แล้วกด Open Anyway
5. เปิด GNS3 ครั้งแรกจะเด้งหน้าต่าง Preferences ขึ้นมาเอง ถ้าไม่เด้ง — GNS3 (มุมซ้ายบน) → Preferences
   จุดที่ Mac ต่าง

   ใบแลปบอกให้ไปที่ Edit → Preferences ซึ่งเป็นของ Windows — บน macOS เมนู Preferences อยู่ใต้ชื่อแอปที่มุมซ้ายบนเสมอ (ใบแลปเองก็มีหมายเหตุบรรทัดนี้ไว้: "ในกรณี Mac คลิกไปที่ GNS3 ซ้ายบนจะเจอคำว่า Preferences") ปุ่มลัดคือ ⌘+,

6. สร้างโปรเจกต์ใหม่เป็นของตัวเอง — ตั้งชื่อให้จำง่าย เช่น lab1_topology1

หน้าจอติดตั้งฝั่ง Windows ในใบแลป (รูปที่ 2–6) — บน Mac ไม่มีหน้าพวกนี้เลย

อ่านก่อนดู — นี่คือหน้าจอฝั่ง Windows

รูปที่ 2–6 ในใบแลปคือตัวติดตั้ง GNS3-2.2.53-all-in-one.exe ของ Windows · บน MacBook Air M2 ขั้นตอนต่างออกไปทั้งหมด — ตัว .dmg เปิดขึ้นมาเป็นหน้าต่างที่มีไอคอน GNS3 กับโฟลเดอร์ Applications แล้วลากไอคอนลงโฟลเดอร์ จบ ไม่มีหน้า License, ไม่มี Start Menu, ไม่มี Choose Components และไม่มีหน้า Solarwinds ให้ตอบ No · ห้ามกดตามรูปเหล่านี้ ให้ทำตามขั้นตอน Mac ด้านบน (§0.4)

0.5ตั้งค่า Remote server ของ KKU

ทำเฉพาะกรณีใช้ server ของคณะ (มี image ให้เลือกใช้อยู่แล้ว ไม่ต้องหาเอง) — ต่อ VPN KKU ให้ติดก่อน แล้วค่อยทำตามนี้

1. GNS3 → Preferences → Server
2. ตั้งค่า Main server ของตนเองก่อน (ส่วนนี้คือ local server บนเครื่อง)

   

3. เลือกแท็บ Remote servers แล้วกด Add

   

4. กรอกค่าตามที่อาจารย์ให้ — ความหมายของแต่ละช่องตามใบแลป:

   

   ช่อง	ใส่อะไร
   Name	ตั้งชื่อ server (ตั้งอะไรก็ได้ ไว้ให้ตัวเองจำ เช่น KKU)
   Protocol	โปรโตคอลระหว่าง GNS3 Client กับ GNS3 Server — ใช้ HTTP
   Host	ที่อยู่หรือ IP address ของ GNS3 Server
   Port	หมายเลข Port ของ GNS3 Server
   Username	Username ที่ใช้ยืนยันเพื่อเข้าใช้ GNS3 Server
   Password	Password ที่ใช้ยืนยันเพื่อเข้าใช้ GNS3 Server

5. กด OK แล้วสร้างโปรเจกต์ใหม่ — ตอนสร้างโปรเจกต์จะให้เลือกว่าจะรันที่ server ไหน

0.6เพิ่ม IOS image (c7200)

Router ใน GNS3 ไม่มี OS มาให้ ต้องป้อน image ของ IOS เข้าไปเอง ขั้นตอนนี้ทำครั้งเดียวจบ แล้ว template จะค้างอยู่ในเครื่องตลอด

1. GNS3 → Preferences → IOS routers → กด New

   

   

2. เลือกว่าจะรันที่ไหน:
   • Run this IOS router on a remote computer — กรณีใช้ Remote server ของ KKU (มี image ให้เลือกใช้อยู่แล้ว)
   • Run this IOS router on my local computer — กรณีไม่ใช้ Remote server ต้องดาวน์โหลด image มาลงเอง

   

3. เลือกไฟล์ image c7200-adventerprisek9-mz.152-4.M5.image

   

4. ตั้ง Name ตามที่ต้องการ แล้วตั้ง Default RAM = 512 MiB

   

   

5. ที่หน้าเลือก adapter — slot 1 = PA-4T+ และ slot 2 = PA-4E

   

   สองอันนี้คืออะไร และทำไมต้องใส่

   PA-4T+ = การ์ด Serial 4 พอร์ต → จะได้อินเทอร์เฟซชื่อ Serial1/0 ถึง Serial1/3
   PA-4E = การ์ด Ethernet 4 พอร์ต → จะได้ Ethernet2/0 ถึง Ethernet2/3
   ถ้าไม่ใส่การ์ด Serial ตั้งแต่ตอนนี้ พอถึง Topology ที่ 4 จะไม่มีพอร์ต Serial ให้ลากสาย และข้อสอบข้อ 1 ปีที่แล้วบังคับใช้ Serial — ฉะนั้นห้ามข้ามขั้นนี้

6. เมื่อมาถึงหน้า Idle-PC ให้กด Idle-PC finder แล้วรอจนกว่าจะทำเสร็จ (ใช้เวลาสักครู่ อย่ากดข้าม)
7. เสร็จแล้วจะเห็น Router c7200 ที่ตั้งค่าไว้ปรากฏอยู่ทางแถบซ้ายมือ พร้อมลากลงมาใช้งาน

   

0.7Wireshark รุ่น Arm + ChmodBPF

นี่คือจุดที่ Mac ต่างจากใบแลปมากที่สุด และเป็นจุดที่ทำให้คนงงว่า "ลง Wireshark แล้ว แต่เปิดมาไม่เห็น interface อะไรเลย"

1. เข้า https://www.wireshark.org/download.html
2. ในกรณีที่เป็นชิป M1 ขึ้นไป ให้เลือกดาวน์โหลดรูปแบบ Arm (MacBook Air M2 = Apple Silicon → เลือก Arm) — ถ้าโหลดรุ่น Intel มาจะช้าเพราะต้องผ่าน Rosetta

   

3. ติดตั้งโปรแกรมตามปกติ และให้ติดตั้ง ChmodBPF.pkg ด้วย — ตัวติดตั้งจะเปิดหน้าต่างที่มีไฟล์นี้ให้ดับเบิลคลิกเอง

   

4. ปิด Wireshark แล้วเปิดใหม่ ต้องเห็นรายชื่อ interface (en0, lo0, …) ในหน้าแรก

หน้าจอติดตั้ง Wireshark ฝั่ง Windows ในใบแลป (รูปที่ 2–7) — บน Mac ไม่มีหน้าพวกนี้

อ่านก่อนดู — นี่คือหน้าจอฝั่ง Windows

รูปที่ 2–7 ในใบแลปคือตัวติดตั้ง Wireshark-4.4.6-x64.exe ของ Windows ซึ่งจะพ่วงติดตั้ง Npcap และ USBPcap ให้ · บน MacBook Air M2 ขั้นตอนต่างออกไป — เปิด .dmg แล้วลาก Wireshark ลง Applications แล้วดับเบิลคลิก Install ChmodBPF.pkg จบ · macOS ไม่มี Npcap และไม่มี WinPcap ตัวที่ทำหน้าที่แทนคือ ChmodBPF · ห้ามไล่กดตามรูปเหล่านี้ ให้ทำตามขั้นตอน Mac ด้านบน

$ ls -l /dev/bpf0
# ต้องขึ้นกลุ่ม access_bpf และมีสิทธิ์อ่าน เช่น  crw-rw----  1 root  access_bpf
$ id -Gn | grep access_bpf
# ต้องเห็นคำว่า access_bpf — ถ้าไม่เห็น ให้ลง ChmodBPF.pkg ซ้ำแล้ว logout/login

0.8Parallels/UTM + Ubuntu ARM + Mininet

Mininet รันบน Linux เท่านั้น ไม่มีเวอร์ชัน macOS ฉะนั้นต้องมี Linux จริง ๆ อยู่ในเครื่อง — และเพราะ M2 เป็น ARM64 ต้องใช้ Ubuntu รุ่น ARM (arm64/aarch64) เท่านั้น ไฟล์ ISO ของ x86 บูตไม่ขึ้น

1. ลง Parallels Desktop (ลื่นกว่า จ่ายเงิน) หรือ UTM (ฟรี) — ทั้งคู่ใช้ Apple Virtualization บน M2 ได้
2. สร้าง VM จาก Ubuntu Server/Desktop สำหรับ ARM64 — Parallels มีตัวเลือกดาวน์โหลด Ubuntu ARM ให้ในหน้าสร้าง VM เลย
3. เข้า VM แล้วลง Mininet
   [Ubuntu VM]

   $ sudo apt update
   $ sudo apt install -y mininet openvswitch-switch iperf3 net-tools
   $ sudo mn --test pingall # ต้องได้ *** Results: 0% dropped

4. เปิด SSH ใน VM แล้วสั่งงานจาก Terminal ของ macOS — สะดวกกว่าพิมพ์ในหน้าต่าง VM มาก เพราะคัดลอก-วางได้ และเลื่อนดูผลย้อนหลังได้
   [macOS Terminal]

   $ ssh ubuntu # ตั้งชื่อย่อไว้ใน ~/.ssh/config แล้ว พิมพ์แค่นี้พอ

5. ตั้งชื่อย่อ ubuntu ให้ตัวเองครั้งเดียว (ถ้ายังไม่ได้ตั้ง)
   [macOS Terminal] — แก้ไฟล์ ~/.ssh/config

   Host ubuntu
       HostName <IP ของ VM ที่ได้จาก ip a ใน VM>
       User <ชื่อผู้ใช้ใน Ubuntu>

$ sudo ethtool -K $IF tso off gso off gro off

0.9ต่อ console ด้วย screen (แทน PuTTY)

ใบแลปให้ลง PuTTY เพื่อต่อ console แต่ PuTTY ไม่มีบน macOS — โชคดีที่ macOS มี screen ติดมาให้อยู่แล้ว ไม่ต้องลงอะไรเพิ่มเลย ใบแลปเองก็มีหัวข้อ "การเปิดใช้หน้า Config Router หรือ Switch ของ Mac" เขียนวิธีนี้ไว้

1. เสียบสาย console (USB-C → console) เข้ากับอุปกรณ์และ MacBook
2. เปิด Terminal แล้วหาชื่อพอร์ต
   [macOS Terminal]

   $ ls /dev/tty.*
   # ตัวอย่างผลลัพธ์:
   # /dev/tty.Bluetooth-Incoming-Port   /dev/tty.usbmodem1301

3. เปิด console ด้วย screen แล้วกด Enter หนึ่งครั้ง จะเห็น prompt Router> หรือ Switch>
   [macOS Terminal]

   $ screen /dev/tty.usbmodem1301 9600
   # ใบแลปเขียนแค่ screen <port_name> — ใส่ 9600 ต่อท้ายด้วยจะชัวร์กว่า
   # เพราะ console ของ Cisco ใช้ 9600 8N1 เป็นค่ามาตรฐาน

4. ถอยออกจาก screen โดยไม่ตัดการเชื่อมต่อ — กด Ctrl+A แล้วตามด้วย Ctrl+\
5. ถ้าเผลอปิด Terminal ไปแล้วอยากกลับเข้า config อีกรอบ
   [macOS Terminal]

   $ screen -ls # ดูรายการ session ที่ค้างอยู่
   $ screen -r <screen_number> # กลับเข้า session เดิม

6. ปิด session ที่ค้าง (ทำเมื่อเสียบสายแล้วขึ้นว่า resource busy)
   [macOS Terminal]

   $ screen -X -S <screen_number> quit

0.10USB-C Ethernet + passthrough เข้า VM

MacBook Air M2 ไม่มีพอร์ต Ethernet ต้องใช้ USB-C adapter — และถ้าจะให้ Ubuntu ใน VM มองเห็นการ์ดใบนี้ (แลปที่ต้องต่อกับสวิตช์จริง) ต้องทำ USB passthrough ไม่ใช่แค่เสียบเฉย ๆ

1. เสียบ USB-C Ethernet adapter — เช็กว่า macOS เห็นการ์ดที่ System Settings → Network
2. ใน Parallels: Devices → USB & Bluetooth → เลือกการ์ด เพื่อยกการ์ดใบนั้นให้ VM ทั้งใบ (macOS จะไม่เห็นการ์ดชั่วคราว ถือว่าถูกต้อง)
3. ใน Ubuntu ให้ดูชื่อ interface ที่ได้ — จะไม่ใช่ eth0 และไม่ใช่ enp0s5 แต่เป็นชื่อยาว ๆ ที่สร้างจาก MAC address ของการ์ด เช่น enxaca7f1a9ff44
   [Ubuntu VM]

   $ ip -br a
   # lo               UNKNOWN  127.0.0.1/8
   # enp0s5           UP       10.211.55.7/24     <- การ์ดเสมือนของ Parallels
   # enxaca7f1a9ff44  UP       192.3.128.5/24     <- USB-C Ethernet ตัวจริง

4. เวลาสั่งงานให้ใช้ชื่อนี้เสมอ — เก็บไว้ในตัวแปรจะได้ไม่ต้องพิมพ์ยาว
   [Ubuntu VM]

   $ IF=enxaca7f1a9ff44
   $ sudo ip addr add 192.3.128.5/24 dev $IF
   $ sudo ip link set $IF up

0.11ก่อนทำแลปเครื่องจริง — ปิด Wi-Fi และ Firewall

ใบแลป 2 เขียนหมายเหตุไว้ว่า "ทำการปิด Wi-Fi และปิด Firewall ก่อนเริ่มทำการทดลอง … เมื่อทำการทดลองเสร็จแล้วให้กลับไปเปิดได้ตามปกติ"

1. ปิด Wi-Fi — คลิกไอคอน Wi-Fi บนแถบเมนู แล้วสลับเป็นปิด

   ทำไมต้องปิด: ถ้าเปิดไว้ Mac จะมีสอง route ที่ไปหา default gateway ได้ ทำให้ ping ออกไปทาง Wi-Fi แทนที่จะออกทางสาย และ Wireshark จะเจอทราฟฟิกขยะของ Wi-Fi ปนมาเต็มไปหมด

2. ปิด Firewall — System Settings → Network → Firewall แล้วปิดสวิตช์

   ทำไมต้องปิด: Firewall ของ macOS บล็อกการเชื่อมต่อขาเข้า ทำให้เพื่อน ping เครื่องเราไม่ได้ ทั้งที่เรา ping เขาได้ ซึ่งเป็นอาการที่ไล่หาสาเหตุยากมาก

3. ตั้ง IP แบบ manual ที่การ์ด USB-C Ethernet — System Settings → Network → คลิกการ์ด → Details… → TCP/IP → Configure IPv4 = Manually แล้วกรอก IP / Subnet Mask / Router ตามที่ใบแลปกำหนด

   ใบแลป 2 มีรูปหน้าจอ macOS ของสามขั้นนี้ไว้ครบ (รูปที่ 19–21) → ดูภาพจริงทีละหน้าจอที่ Lab 2 §2.12

4. ทำเสร็จแล้วอย่าลืมเปิดกลับ — เปิด Wi-Fi และ Firewall คืน แล้วเปลี่ยน IPv4 กลับเป็น Using DHCP

0.12จุดที่ Mac ต่างจากที่ใบแลปเขียนไว้

ตารางนี้คือหัวใจของหน้านี้ — ทุกจุดที่เปิดใบแลปแล้วทำตามไม่ได้ เพราะใบแลปเขียนสำหรับ Windows

0.13เช็คว่าทำถูกไหม

รันชุดนี้รวดเดียวก่อนนอน ถ้าผ่านทั้งหมด = เครื่องพร้อมเข้าห้องสอบ

$ ls -l /dev/bpf0 # ① Wireshark: ต้องเห็นกลุ่ม access_bpf
$ id -Gn | tr ' ' '\n' | grep access_bpf # ② ต้องพิมพ์คำว่า access_bpf ออกมา
$ ls /dev/tty.* # ③ เสียบสาย console แล้วต้องเห็น tty.usbmodem…
$ ssh ubuntu 'sudo mn --test pingall' # ④ Mininet: ต้องได้ 0% dropped

0.14ถ้าไม่ผ่าน ให้ไล่ตามนี้

0.15ถ้าออกสอบ ต้องทำอะไรได้บ้าง

เช็กลิสต์ก่อนเดินเข้าห้องสอบ:

1. เปิด GNS3 → สร้างโปรเจกต์เปล่า → ลาก router 1 ตัว → กด Start ให้ขึ้นไฟเขียว แล้ว console เข้าไปได้จริง
2. ยืนยันว่ามีพอร์ต Serial ด้วย show ip interface brief — ต้องเห็นชื่อ Serial… (ข้อสอบข้อ 1 บังคับใช้ Serial)
3. เปิด Wireshark หนึ่งครั้ง ให้แน่ใจว่ายังเห็น interface
4. เปิด VM ให้ Ubuntu บูตค้างไว้ แล้ว ssh ubuntu ทดสอบ (ข้อสอบข้อ 4 เป็น Mininet)
5. จำ x = 3 และ y = 128 ของตัวเองให้ขึ้นใจ — ทุกข้อสอบให้ใช้ IP จากรหัสนักศึกษา
6. เซฟหน้าเว็บนี้เก็บไว้ในเครื่อง (⌘+S หรือ Print → Save as PDF) เผื่อ Wi-Fi ห้องสอบมีปัญหา

0.16เช็คความเข้าใจ